Trong văn bản tiếng Anh, tiền Việt Nam nên viết bằng mã ISO 4217 "VND" hoặc chữ "dong": "VND 500,000", "500,000 VND" hay "500,000 dong" đều được dùng; ký hiệu ₫ cũng đúng nhưng ít gặp trong văn bản trang trọng. Cách viết "VNĐ" quen thuộc ở Việt Nam không phải mã tiền tệ chuẩn, nên tránh trong bản tiếng Anh.
Ký hiệu $ không chỉ là đô la Mỹ: Úc, Canada, Singapore, Hồng Kông, New Zealand, Đài Loan và nhiều nước khác cũng dùng $. Ký hiệu ¥ dùng cho cả yên Nhật lẫn nhân dân tệ. Khi dịch, nếu ngữ cảnh không xác định rõ, nên chuyển sang mã ba chữ cái (USD, AUD, SGD, JPY, CNY) để không ai hiểu nhầm.
Bài này đi qua cách viết số tiền ở hai chiều dịch, các ký hiệu dễ nhầm, cách dịch dòng "bằng chữ" trong hợp đồng và hoá đơn, số âm kiểu kế toán và chuyện có nên quy đổi tỷ giá trong bản dịch hay không.
Viết số tiền Việt Nam trong bản tiếng Anh
Các cách viết dưới đây đều gặp trong văn bản tiếng Anh. Chọn một cách và giữ thống nhất trong cả tài liệu.
| Bản tiếng Việt | Bản tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| 500.000 đồng | VND 500,000 hoặc 500,000 VND | đổi dấu chấm thành dấu phẩy |
| 500.000 đồng | 500,000 dong | văn bản thông thường, báo chí |
| 2,5 tỷ đồng | VND 2.5 billion | đổi dấu phẩy thập phân thành dấu chấm |
| 15 nghìn tỷ đồng | VND 15 trillion | không viết "15 thousand billion" |
| 50k, 50 nghìn | VND 50,000 | "k" là khẩu ngữ, văn bản trang trọng viết đủ |
| 500.000₫ | 500,000 ₫ hoặc VND 500,000 | ký hiệu ₫ hợp lệ nhưng nên dùng mã |
| 500.000 VNĐ | VND 500,000 | VNĐ không phải mã ISO |
Trong giao dịch thực tế, đồng Việt Nam không dùng đơn vị lẻ (hào, xu chỉ còn trong sách vở và tiền cũ), và bảng mã ISO 4217 cũng ghi VND không có chữ số thập phân, nên số tiền thường không có phần lẻ. Thấy "500.000,00 đồng" trong biểu mẫu kế toán thì bản tiếng Anh có thể giữ "500,000.00" theo biểu mẫu, nhưng không cần thêm nếu bản gốc không có. Tên tiền trong tiếng Anh viết "Vietnamese dong" hoặc "Vietnam dong", chữ "dong" thường không viết hoa và không thêm "s" ở số nhiều.
Ký hiệu tiền tệ dễ nhầm
Khi văn bản dùng ký hiệu thay vì mã, người dịch phải xác định nước phát hành từ ngữ cảnh. Bảng dưới liệt kê các ký hiệu dùng chung nhiều nước nhất.
| Ký hiệu | Có thể là | Nên ghi trong bản dịch |
|---|---|---|
| $ | đô la Mỹ, Úc, Canada, Singapore, Hồng Kông, New Zealand, peso một số nước Mỹ Latinh… | USD, AUD, CAD, SGD, HKD, NZD… |
| US$, A$, C$, S$, HK$, NT$ | đô la Mỹ, Úc, Canada, Singapore, Hồng Kông, Đài Loan | giữ hoặc đổi sang mã |
| ¥ | yên Nhật hoặc nhân dân tệ Trung Quốc | JPY hoặc CNY |
| 元, 円, 원 | đơn vị tiền Trung, Nhật, Hàn | nhân dân tệ / yên / won kèm mã |
| £ | bảng Anh (và một số nước dùng tên pound) | GBP |
| kr | krone/krona của Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Iceland | DKK, NOK, SEK, ISK |
| RMB và CNY | cùng là nhân dân tệ | RMB là tên tiền, CNY là mã ISO |
Ví dụ giả định: một email của đối tác Singapore ghi "Total: $12,400". Nếu dịch thành "12.400 đô la Mỹ" là đã tự quyết định thay người viết; trong ngữ cảnh đó rất có thể là đô la Singapore. Bản dịch an toàn ghi "12.400 $" kèm chú thích, hoặc hỏi lại để ghi đúng mã. Khi chắc chắn từ ngữ cảnh (hợp đồng ghi rõ "all amounts in USD"), dùng mã đó cho toàn văn bản. Chiều ngược lại cũng vậy: bản tiếng Anh dịch từ văn bản Việt Nam nên ghi "USD" thay cho "$" để người đọc ở Úc, Canada hay Singapore không phải đoán.
Vị trí ký hiệu và cách viết trong từng ngôn ngữ
Tiếng Anh. Ký hiệu đứng trước, viết sát số: $25, £10, €40. Mã ba chữ cái có thể đứng trước hoặc sau và cách một khoảng: USD 25 hoặc 25 USD.
Tiếng Việt. Đơn vị đứng sau số: 25 đô la, 10 bảng Anh, 40 euro, 500.000 đồng. Viết "$25" trong bản tiếng Việt vẫn hiểu được nhưng nên đổi thành "25 USD" hoặc "25 đô la Mỹ" trong văn bản trang trọng.
Tiếng Pháp, Đức và nhiều nước châu Âu. Ký hiệu thường đứng sau và cách một khoảng: 40 €, 1.250,50 €. Khi dịch từ các thứ tiếng này sang tiếng Anh, vị trí ký hiệu và dấu thập phân đều phải đổi.
Số âm trong kế toán. Báo cáo tài chính tiếng Anh thường ghi số âm trong ngoặc đơn: (1,250) là âm 1.250. Bản dịch tiếng Việt giữ ngoặc theo thông lệ kế toán, hoặc đổi thành dấu trừ, nhưng không được bỏ ngoặc khiến số âm thành số dương.
Cent và hào. "$1.50" là một đô la năm mươi cent. Tiếng Việt viết "1,50 USD". "99¢" là 99 cent, tức 0,99 USD.
Dịch dòng "bằng chữ" trong hợp đồng và hoá đơn
Hợp đồng và hoá đơn Việt Nam thường ghi số tiền kèm dòng "Bằng chữ: Năm trăm triệu đồng chẵn". Dòng này có giá trị đối chiếu: nhiều thông lệ coi phần chữ là căn cứ khi phần số và phần chữ không khớp. Vì thế bản dịch phải dịch phần chữ từ phần chữ của bản gốc, không viết lại từ con số.
Trong tiếng Anh, dòng này thường viết là "(In words: Five hundred million Vietnam dong only)". Chữ "only" tương ứng với "chẵn", hay gặp trong văn bản tài chính ở châu Á và trong thư tín dụng. Số tiền bằng chữ tiếng Anh viết theo thang ngắn: 1.250.000 đồng là "One million two hundred fifty thousand dong"; tiếng Anh kiểu Anh thường chèn "and": "one million two hundred and fifty thousand".
Nếu phần số và phần chữ của bản gốc không khớp nhau, người dịch không tự sửa. Dịch đúng cả hai như bản gốc, kèm ghi chú của người dịch nêu chỗ chênh lệch. Lý do: chỗ chênh có thể là căn cứ pháp lý mà các bên cần biết; người dịch "sửa giúp" là xoá mất dấu vết đó.
Với tiếng Trung, phần chữ thường viết bằng chữ số tài chính (壹, 贰, 叁…) và kết thúc bằng 整 (chẵn). Với tiếng Nhật, hoá đơn hay ghi "金 500,000円也", trong đó 金 và 也 là chữ đứng đầu và cuối số tiền để chống thêm số, không phải "vàng" hay một khoản phụ. Hiểu đúng các chữ này giúp bản dịch không thêm thông tin sai.
Chiều Việt sang Anh: khẩu ngữ, giá trước thuế và lương gross, net
Khẩu ngữ về tiền. Tin nhắn, bài mạng xã hội, lời thoại phim có "50k", "1,5 tr", "3 củ". "k" là nghìn, "tr" là triệu, "củ" là cách nói lóng của triệu. Bản dịch phụ đề hay lời thoại có thể giữ giọng thân mật ("50 grand" không tương đương vì grand là nghìn đô la), nhưng giá trị phải đúng: "3 củ" là VND 3 million.
Giá đã gồm hay chưa gồm thuế. "Giá chưa bao gồm VAT" là "price exclusive of VAT" hoặc "excl. VAT"; "giá đã bao gồm VAT" là "VAT inclusive", "incl. VAT". Bỏ sót cụm này khi dịch báo giá là làm sai giá trị hợp đồng.
Lương gross, net. Tin tuyển dụng ở Việt Nam hay ghi "lương 20 triệu gross" (trước thuế và bảo hiểm) hoặc "net" (thực nhận). Tiếng Anh dùng đúng hai chữ đó: "gross monthly salary of VND 20 million". Không dịch "net" thành "khoảng" hay bỏ đi; khác biệt giữa gross và net là đáng kể.
"Đồng/tháng", "đồng/người". Dịch là "per month", "per person". Cụm đơn giá như "120.000 đồng/m²" thành "VND 120,000 per m²" hoặc "VND 120,000/m²". Không đảo thành "120,000 m² VND".
Có nên quy đổi tỷ giá trong bản dịch không
Câu trả lời mặc định là không. Bản dịch chuyển nghĩa, không thay đổi nội dung. Tuy vậy có những tình huống cần cân nhắc, và cách làm cho đúng.
- Hợp đồng, hoá đơn, chứng từ: giữ nguyên số tiền và đồng tiền gốc. Quy đổi là việc của kế toán hoặc ngân hàng theo tỷ giá tại thời điểm giao dịch.
- Hồ sơ chứng minh tài chính: giữ số tiền gốc trên sao kê, giấy xác nhận. Nếu nơi nhận yêu cầu quy đổi, phần quy đổi thường do ngân hàng xác nhận hoặc do người nộp tự trình bày riêng, không chèn vào bản dịch.
- Bài báo, tài liệu thông tin: có thể thêm quy đổi trong ngoặc để người đọc hình dung, nhưng phải ghi tỷ giá hoặc "theo tỷ giá ngày…", và nên được người biên tập đồng ý.
- Tài liệu marketing, giá bán: đổi đồng tiền là quyết định kinh doanh, không phải việc dịch. Người dịch chỉ chuyển ngôn ngữ, giá do bên bán quyết định.
- Số liệu lịch sử: số tiền của nhiều năm trước không quy đổi theo tỷ giá hôm nay; nếu cần so sánh, phải tính lạm phát và ghi rõ phương pháp, việc này vượt ngoài phạm vi dịch thuật.
Nếu bạn là người đặt dịch và muốn có quy đổi, ghi rõ trong yêu cầu: quy đổi sang đồng tiền nào, theo tỷ giá nào, ngày nào, đặt ở đâu (trong ngoặc, chú thích cuối trang hay phụ lục riêng). Yêu cầu càng cụ thể, bản dịch càng dễ kiểm.
Một bản dịch mà mỗi trang quy đổi theo một tỷ giá khác nhau là bản dịch khó dùng hơn bản không quy đổi. Nếu thật sự cần quy đổi, dùng một tỷ giá duy nhất cho toàn tài liệu và ghi rõ nguồn, ngày.
Bảng kiểm số tiền trong bản dịch
Khi nhận bản dịch có nhiều số tiền (hợp đồng, báo giá, báo cáo tài chính, hồ sơ chứng minh tài chính), bạn có thể soát theo các bước sau.
- Mỗi số tiền trong bản gốc có đúng một số tiền tương ứng trong bản dịch, cùng giá trị.
- Đồng tiền ghi rõ bằng mã hoặc tên đầy đủ ở lần đầu, không có ký hiệu mơ hồ ($, ¥, kr) mà không xác định.
- Dấu thập phân và dấu tách hàng nghìn đã đổi theo quy ước ngôn ngữ đích.
- Số âm (trong ngoặc hoặc dấu trừ) giữ nguyên tính chất âm.
- Phần "bằng chữ" được dịch từ phần chữ của bản gốc và khớp với phần số; chỗ nào bản gốc không khớp thì có ghi chú.
- Dòng chú thích đơn vị ở đầu bảng ("đơn vị: triệu đồng", "in thousands of USD") có mặt trong bản dịch.
- Không có quy đổi tỷ giá nào mà bạn không yêu cầu.
Bảy bước này áp dụng được cho cả bản dịch Việt – Anh lẫn Anh – Việt. Với hồ sơ nộp cơ quan nước ngoài, nếu cần người dịch có bước soát số tiền và chứng thực, Dịch Việt nhận loại việc này.
Câu hỏi thường gặp
Mã tiền Việt Nam là VND hay VNĐ?
Mã chuẩn quốc tế theo ISO 4217 là VND. VNĐ là cách viết quen ở Việt Nam, có chữ Đ không thuộc bảng chữ cái tiếng Anh, nên không dùng trong văn bản tiếng Anh, chứng từ ngân hàng hay biểu mẫu quốc tế.
"Dong" có viết hoa và thêm s không?
Thông thường không viết hoa, trừ khi đứng đầu câu hoặc trong tên chính thức. Số nhiều cũng giữ nguyên "dong", ví dụ "500,000 dong". Các văn bản ngân hàng thường dùng mã VND để tránh câu hỏi này.
Dịch "triệu đồng" trong bảng có tiêu đề "Đơn vị: triệu đồng" thế nào?
Dịch tiêu đề thành "Unit: VND million" hoặc "In millions of VND" và giữ nguyên các con số trong bảng, chỉ đổi dấu thập phân và dấu tách hàng nghìn. Không nhân các số lên triệu lần.
Đô la Hồng Kông và đô la Mỹ có cùng ký hiệu thì làm sao biết?
Xem ngữ cảnh: nơi phát hành văn bản, tài khoản ngân hàng, điều khoản đồng tiền thanh toán. Văn bản Hồng Kông thường ghi HK$ hoặc HKD. Nếu vẫn không rõ, hỏi lại người cung cấp văn bản thay vì chọn đô la Mỹ theo thói quen.
Có cần dịch tên tiền "euro" không?
Tiếng Việt viết "euro" giữ nguyên, ký hiệu € và mã EUR. Số nhiều trong tiếng Anh có thể là "euros" hoặc "euro" tuỳ văn bản; bản tiếng Việt không cần biến đổi gì.
Bản dịch có được làm tròn số tiền cho gọn không?
Không. Số tiền trong bản dịch phải đúng đến đơn vị nhỏ nhất của bản gốc. Làm tròn chỉ chấp nhận được trong bài báo, khi bản gốc đã là số ước lượng như "khoảng 3 triệu đô la".